Sau phòng tranh đó thì tôi không còn dịp gặp gỡ Rừng, hoặc phải nói cho chính xác là rất ít khi gặp. Có một lần khác nữa tôi đến phòng tranh của Rừng ở Little Saigon, nhưng dường như chỉ để chào Rừng rồi đi về. Cho nên, sau này tôi không còn giữ được ấn tượng gì về tranh của Rừng giai đoạn sau này, tức là sau 1975, nhất là thời kỳ ở Mỹ. Khi nói về loạt tranh Phiêu Du Mộng Tưởng, tôi nhớ đến mấy tấm tranh bày ở Los Angeles như đã nói ở trên, nên tôi đã nói là tranh trừu tượng chứ không phải siêu thực là vì thế. Tất nhiên, đây chỉ là một qui kết đơn giản nhất vì tôi thấy không cần dông dài trong một câu nói như thế. Khi nói như vậy, không phải là tôi không nghĩ đến bản chất siêu thực của Rừng, và cũng không phải là tôi không nghĩ đến trường hợp những Marcel Duchamp, Jean Arp, Francis Picabia, Max Ernst… và nhất là một khuôn mặt mà tôi rất mê là Joan Miro. Dù về trừu tượng, hội họa của Rừng vẫn nhuốm màu siêu thực là chuyện dễ hiểu.

Tôi muốn xác định thêm một lần nữa, tôi viết bài “Nhân Một Bài Viết Về Hội Họa” là viết trên căn bản tiền đề Đặng Phú Phong đã đưa ra: Tranh của Rừng trong khoảng thập niên 60. Tôi viết nhằm để bảo vệ tác phẩm Nghệ Thuật Tạo Hình Việt Nam Hiện Đại vừa được xuất bản, chứ không có mục đích gì khác nữa.

Thường thường lối viết của tôi là góp cách nhìn chủ quan để khám phá thêm cái đẹp của tác giả và tác phẩm, và nếu phân tích thì phải dựa vào qui luật đã đúc kết để làm cho nhận xét được vững chắc hơn, cho nên không phải là chủ quan một cách hàm hồ đâu. Việc xếp loại một tác phẩm thuộc trường phái này hay trường phái khác chỉ là một chuyện “sơ đẳng”, có lẽ Nguyễn Việt Hùng cũng dễ dàng đồng ý như vậy. Ở đây, vì đối với Đặng Phú Phong là người tôi đã nói chuyện nhiều lần, và tôi cho là ông ta không hiểu biết gì hết về mỹ thuật, cho nên tôi viết ra như thế chỉ với chủ đích tạo nên một thứ hài hước tiềm ẩn mà thôi: Kể chuyện cười nhưng không muốn người ta cười làm gì.

Tôi đã nói với Phan Nhiên Hạo, người chủ trương diễn đàn litviet là tôi không muốn nói đến chuyện này nữa, nhưng vì Nguyễn Việt Hùng có ý kiến nên tôi cũng xin có đôi lời cuối cùng để tránh hiểu lầm về phía độc giả.

Huỳnh Hữu Ủy

1) Ông Phong vẫn chưa hiểu đạo văn là gì, cũng không phân biệt được fauve và fauvism/fauvisme.

a) Mặc dù Việt Nam Tự Điển của Lê Văn Đức và Lê Ngọc Trự giải thích đơn giản: “Đạo văn = chép văn người khác làm của mình”, nhưng đạo văn luôn luôn được hiểu là ăn cắp ý và ăn cắp lời. Giở bất kỳ cuốn tự điển nào cũng đều thấy rõ ràng như vậy, cứ lật tự điển thông dụng Webster’s Collegiate Dictionary, Tenth Edition, trang 888 thì sẽ thấy ngay.

Khi viết về bức tranh Khuôn Mặt Đàn Bà Già, nói là “hóa đá” thì bất kỳ ai, ngay cả họa sĩ Rừng đi nữa, cũng phải ghi chú đó là ý kiến của tôi, thuộc về bản quyền của tôi.

Tôi chỉ xin hỏi ông Phong: Tại sao viết về một phòng tranh lớn với bảy tấm tranh đồ sộ và rực rỡ trước mắt lại không tập trung vào bảy bức tranh này, mà đi viết về hai tấm tranh đã biệt tích trong quá khứ, một bức gần 40 năm, một bức gần 50 năm trước. Hỏi như vậy có phải là đã trả lời rồi không?

b) Ông Phong dùng Bách Khoa Tự Điển Wikipedia mà không chịu đọc cho kỹ. Tự Điển đâu có viết là fauvism, mà là fauves. Cho nên người ta đã định nghĩa đây là một nhóm nghệ sĩ hiện đại đầu thế kỷ XX, chứ đâu phải là một chủ thuyết hay trường phái.

Nói tắt lại, fauvism vẫn không phải là wild beast (fauve).

2) Về bộ tự điển Bách Khoa Toàn Thư mà ông Phong sử dụng và trích dẫn. Tôi đồng ý là ông Phong trích dẫn đúng, nhưng tự điển thì cần phải tu chính hoài. Tôi đề nghị ông Phong liên hệ với các nhà chủ biên công trình này, yêu cầu họ edit lại những sai lầm và thiếu sót về mục từ Trường Phái Dã Thú, để kỳ xuất bản tới được hoàn chỉnh hơn.

3) Tôi hiểu rằng họa sĩ Rừng đã giúp vài ý để cứu ông Phong, nhưng Rừng đã quên rằng làm như vậy thì chỉ càng làm cho Đặng Phú Phong sa lầy hơn mà thôi.
Ngôn ngữ nghệ thuật là một hệ thống ký hiệu không phải chính xác như toán học, nhưng cũng không phải không rạch ròi. Những thuật ngữ nghệ thuật chứa đựng ý nghĩa rất rõ ràng. Như vậy, không phải muốn nói gì cũng được, dù là nói về sản phẩm của mình đã tạo ra.

a) Rừng là một họa sĩ siêu thực, điều ấy là dứt khoát rồi, nhưng Rừng không bao giờ là một họa sĩ siêu thực theo kiểu cách của Dali.

b) Tôi không được xem bộ tranh Thượng Tầng Thanh Khí, nhưng tôi đoán chừng cũng tương tự với bộ tranh Phiêu Du Mộng Tưởng – Ánh Sáng Và Bóng Tối. Tôi đã được xem một số tranh PDMT, và tôi có thể nói ngay rằng loạt tranh PDMT không thể nào gọi là siêu thực được, đó là tranh trừu tượng.

c) Tác phẩm Khuôn Mặt Đàn Bà Già không thể nào là dã thú được. Đó là bức tranh nằm trong dòng nghệ thuật biểu hiện.

Trước khi chấm dứt hồi đáp ngắn ngủi này, tôi xin phép độc giả được nói thêm đôi lời một cách hơi riêng tư.

Đối với họa sĩ Rừng, mặc dù vài năm gần đây, tôi không có dịp gặp gỡ, nhưng trong lòng tôi luôn luôn có một hình ảnh rất thân thiết về Rừng. Tôi phục anh về tài năng cũng như tính cách ở đời. Bài viết Nhân Một Bài Viết Về Hội Họa vừa rồi, tôi không có chủ ý gì về Rừng cả, nếu có vài từ không thích đáng về Rừng là do sơ suất. Tôi chỉ muốn nói chuyện với Đặng Phú Phong thôi, bởi vì tôi không muốn công trình tâm huyết Nghệ Thuật Tạo Hình Việt Nam Hiện Đại của tôi bị xâm phạm một cách trắng trợn. Những điều tôi viết về Rừng là do từ một quá trình chiêm nghiệm rất công phu, như Trịnh Cung và Hồ Thành Đức từng nói: Viết về Rừng rất khó, chỉ Huỳnh Hữu Ủy viết nổi mà thôi. Vậy thì Rừng phải thông cảm cho tôi, tại sao tôi đã nổi giận như vậy. Tôi cũng xin Rừng thứ lỗi cho nếu tôi có làm điều gì phiền lòng anh.

Đối với Đặng Phú Phong, tôi cũng đã từng gặp gỡ nhiều lần ở quán cafe và bàn rượu. Cho nên, tôi hiểu là tôi cần phải lên tiếng một lần để tránh những điều đáng tiếc về sau. Tuy nhiên, trong bài viết về Đặng Phú Phong trước đây, tôi đã dùng một số từ nặng nề không cần thiết, tôi cũng công khai xin lỗi ông Phong ở đây.

Huỳnh Hữu Ủy

Huỳnh Hữu Ủy và Đặng Phú Phong, tôi không quen biết ai cả!

Cả hai đều cầm viết, và đã từng trải nghiệm qua nhiều bản văn ở bất cứ hình thức nào.

Đạo Văn, (theo tôi) là… một Từ mơ hồ của những người cầm bút!

Ví dụ: Ai đó viết: “Em biết Yêu ở tuổi 13!”; Và một Ai đó viết: “Ở tuổi 13 em đã biết yêu!”

Rõ ràng hai câu văn này giống nhau, nhưng khác nhau về hình thức!

Con bé kia: yêu ở tuởi 13. Con bé này: đã biết yêu ở tuổi 13!

Ở mọi thể loại Văn chương, với tôi, không có từ Đạo văn!

Thế hệ đi sau, học hỏi, ngẫm nghĩ thế hệ đi trước, rồi ghi lại những lời ‘từa tựu” cùng với nhau,.

Và rồi bị bảo: Ông ấy Đạo Văn tôi!

Và… nếu nói theo dung tục… Anh là cái đếch gì mà tôi phải Đạo văn anh?

Đây là sự trùng lập về Ý, chứ không là Đạo văn, như lời phân trần của Ông ĐTPhong.

Và tôi, đồng ý về việc này:

Một người cầm bút có chút Liêm sĩ, có học thức để “phô diễn” những cái gì mình “hội nhập” trong Học thuật đa dạng, ở nhiều Thể loại, thì Họ không là những Người Đạo Văn!

Nếu Ông Huỳnh Hữu Ủy, cho rằng Ông Phạm Phú Phong… Đạo Văn, thì tôi xin mời Ông hãy đưa đến Toà Án đang cư ngụ!

Chúng ta là những Đồng Nghiệp, đặt bút viết cho nhau, nên dành cho nhau một sự kính nể – dù không thích nhau!

Ông Trịnh Cung, là một “Chủ Đề”, (trong góy ý) mà tôi thấy, thấp thoáng, ẩn hiện, ở vụ Trịnh Công Sơn!

Tôi không quen 3 Ông! Nhưng điều, Tôi muốn giữ gìn nhất: Chúng ta là những người Cầm Bút, hãy hành xử điều Mình tôn trọng nhất

Chả Ai ăn cắp Ai, khi tri thức là lối hành xử Mẫn cảm nhất của mỗi con người!

Vũ Đình Kh.